فصل 12 قواعد اعلال

چنانكه قبلا اشاره شد حروف عله در معرض تغييرند كه تغيير آنها را اعلال مى‏نامند اينك لازم است قبل از بررسى اقسام فعل معتل تغييراتى را كه در حروف عله عارض مى‏شود بشناسيم اين تغييرات در چهار چوب قواعدى كه به قواعد اعلال معروفند صورت مى‏گيرد قواعد اعلال بعضى مخصوص نوع خاصى از انواع كلمه‏اند مثلا مخصوص فعل مضارع مثال واوى يا ماضى اجوف يا امر ناقص مى‏باشند و بعضى ديگر چنين نبوده و نسبتا عمومى‏اند از قواعد عمومى نسبى اعلال بعضى بيشتر در فعل مورد دارند و بعضى فقط در اسم دسته اول از قواعد عمومى اعلال در اينجا و دسته دوم در مقدمه بخش اسم بيان مى‏شود و هر كدام از قواعد خصوصى در موضع مخصوص به خود خواهد آمد .

قاعده اول واو و ياء متحرك اگر عين الفعل كلمه واقع شوند و ما قبلشان حرف صحيح و ساكن باشد حركتشان به ما قبل داده مى‏شود مانند يقول يقول يبيع يبيع يخوف يخوف يخاف بخلاف فتيه مثلا .

قاعده دوم واو و ياء مضموم يا مكسور اگر در اثناء كلمه واقع شوند و عين الفعل يا لام الفعل باشند و ما قبلشان حرف صحيح و متحرك باشد پس از سلب حركت ما قبل حركتشان به ما قبل داده مى‏شود مانند قول قول قيل بيع بيع يدعوون يدعوون يدعون رضيوا رضيوا رضوا .