• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 250
  • يکشنبه 1385/12/13 ساعت 11:15
  • تاريخ :

تشریح مباحث فقهی رویت هلال ماه در گفتگو با آیت‌الله حاج میرزا محمدحسن ‏احمدی فقیه(یزدی)

  اینكه رویت هلال تقلیدی است و یا منوط به حكم حاكم ‏اسلامی، جوانب مختلف دارد كه بهتر است به اساس موضوع هلال و ‏جوانب آن توجه كرد و مناسب است كه پایه این گونه مسایل از بعد علمی پیگیری شود.

به گزارش خبرگزاری تبیان به نقل از  شبستان: هلال ماه در هر سال یك بار مورد توجه قرار می‌گیرد. رویت هلال ماه شوال هر سال حرف ‏و حدیثهای فراوانی در محافل حوزوی و حتی رسانه‌ای برمی‌انگیزد حل این نارسایی در ‏گرو شناخت منشا آن است.‏
در این زمینه طی گفتگویی با آیت الله احمدی فقیه(یزدی) كه سالهای در این حوزه كار پژوهشی انجام داده است، مباحث فقهی و دلایل اختلاف در مباحث رویت هلال را بررسی كردیم.
بحث رویت هلال ایا تقلیدی است و یا تنها به حكم حاكم شرع بستگی دارد؟ جایگاه حضور علم و فناوری در مسائل فقهی به ویژه بحث رویت هلال را چگونه ‏ارزیابی می‌كنید؟
سوال اول دو ضعلی نیست كه تنها رویت هلال یا تقلیدی باشد و یا به حكم حاكم ‏اسلامی، بلكه جوانب و نواحی مختلف دارد براین اساس باید به اساس موضوع هلال و ‏جوانب آن توجه كرد و مناسب است كه پایه این گونه مسایل از بعد علمی پیگیری شود ‏بهتر این است كه پاسخ به سوال دوم در مرحله اول داده شود تا در شعاع آن سایر ‏مسایل نیز حل گردد.‏
مسائلی از قبیل رویت هلال ماه، افق، قبله‌شناسی از مواردی است كه نیاز به ‏موضوع‌شناسی خاصی دارد و فهم دقیق و صحیح آیات و روایات كه منابع اصلی استنباط ‏درست و اجتهاد دقیق و كامل است درباره این موارد نیاز به موضوع‌شناسی و ‏كارشناسی دارد، بلكه برخی از مراحل حدود فتوا در این موارد، بر این شناخت استوار ‏است. به عنوان مقدمه بحث، لازم است درباره موضوع‌شناسی و حكم‌شناسی توضیحی ‏ارائه گردد تا اصل مساله بیشتر روشن شود.‏
گفته شده است كه وظیفه اصلی مجتهد، دادن فتوا است و تعیین موضوع شان فقیه ‏نیست، یعنی پس از بررسی مسائل و رسیدگی به منابع احكام با استنباط صحیح حكم ‏حرمت، حلیت یا سایر احكام را صادر می‌كند، اما در برخی موارد لازم است كه فقیه به ‏دقت، موضوع مساله را بررسی كند، چرا كه بین موضوع و حكم، ارتباط مستقیمی وجود ‏دارد و تا زمانی كه موضوع به شكل دقیق شناخته نشود، نمی‌توان حكم و فتوا صادر كرد، ‏مانند مساله وطن كه به نظر برخی علماء موضوع مستنبط است، یعنی باید دقیقاً موضوع ‏هم با ابزار استنباط تجزیه و تحلیل شده، شناسایی شود تا حكم آن از ادله استنباط شود ‏و به همین دلیل است كه نظرات مختلفی در این باب وجود دارد.‏
حكم‌شناسی درباره موضوعی، مجموعه فعالیتهایی است كه براساس بررسی روایات و ‏نظریات مختلف، صدور حكم محقق می‌شود و به اصطلاح حكم‌شناسی انجام شده و ‏سپس نظری ارائه شده است.‏
مثلاً در باب حج نسبت به محدوده طواف ''مطاف'' یا محل رمی جمرات، از بررسی روایات و ‏منابع، می‌توان حكم را به دست آورد.‏
از این بیان این دو مساله مشخص می‌شود كه اولاً باید موضوع‌شناسی و حكم‌شناسی ‏را تفكیك كنیم و ثانیاً آن كه موضوع‌شناسی اهمیت فراوانی در صدور حكم دارد كه ‏متاسفانه در برخی موارد از آن غفلت شده است و بسیاری از اختلافهای فتوایی مربوط به ‏عدم شناخت موضوعات احكام است علاوه بر آن به اختلاف نظرهای استنباطی و ‏برداشتهای گوناگون از منابع فقهی آیات شریفه حكم قرآنی و روایات وارده می‌باشد.‏
تاثیر موضوع‌شناسی رویت هلال ماه در فتوا
هر دو محور یاد شده در مساله رویت هلال مطرح است، از نظر منابع و استنباط از روایات و ‏آثار اختلاف‌نظر وجود دارد برخی گفته اند سیره ائمه معصومین (ع) در رویت، تكیه بر ‏ظواهر و ابزار متعارف و وسایل معمول بوده است و این مساله را مطرح كرده‌اند كه با وجود ‏علم غیب برای امام معصوم، ایشان بر ظواهر استناد می‌كرده‌اند و آن را دلیلی بر لزوم ‏رویت غیر ابزاری برشمرده‌اند. آنگونه كه در مساله قضاوت هم، پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله ‏و سلم با وجود علم خود، بر بینه و شواهد تكیه می‌كردند و همچنین حضرت علی (ع) بر ‏اساس آنها حكم می‌دادند.‏
از جهت موضوع‌شناسی برای رسیدن به شناخت صحیح مساله، بحث‌های فراوانی ‏شده است بعضی معتقدند كه مساله رویت هلال امری آسمانی است نه زمینی، از این ‏رو اگر در نقطه‌ای از كره زمین ماه رویت شد، این رویت برای همگان معتبر است، زیرا ‏گفته‌اند كه اگر زمین نباشد، ماه پس از خروج از محاق برای همگان رویت می‌شود.‏
در پاسخ به این نظر باید گفت كه آنان تنها به نوعی دلیل عقلی كه پایه آن حسی است ‏تمسك كرده‌اند و بخشی از واقعیات را لحاظ نكردند زیرا این نظر خلاف واقع مفروض است؛ ‏چون فرض ما آن است كه زمینی وجود دارد و مسلماً جهت رویت نیمی از كره زمین خلاف ‏نیمه دیگر است. در واقع رویت هلال تابع و منوط به وجود افق افرادی است كه روی زمین ‏زندگی می‌كنند و با صرفنظر از افقهای زمین، موضوع رویت برای افرادی كه افقهای ‏مختلف دارند كفایت نمی‌كند بنابراین نمی‌توان تنها خروج ماه از محاق را مستند برای ‏رویت هلال نسبت به تمامی افراد روی زمین قرار داد.‏
نیز بر همین اساس نمی‌توان با ابزارهایی از قبیل ماهواره كه در فضایی خارج از افق زمین ‏هستند، حكم به رویت هلال برای تمام مناطق زمین بدهیم هر چند نسبت به افرادی كه ‏در همان حال در نیمكره مقابل قرار دارند.‏
بنابر پایه این بیان، درخصوص رویت هلال، مسائل دیگری غیر از خروج از محاق نیز دخیل ‏هستند از آن جمله كه در مسائل فلكی و نجومی افق وجود دارد و ملاحظه افقها هم ‏ضروری است.‏
راه دیگر برای كشف ضوابط ماه و رویت آن
باید توجه داشت كه ماه دوره تغییرات خاصی دارد و باید همه مراحل ماه را بررسی كرد و ‏همه این بررسیها هم اماره برای صدور حكم مخصوص آن زمان ویژه هستند قابل توجه ‏است كه آیه شریفه و روایاتی، اماره بودن اختلاف حالات ماه و ویژگیهای آن را در جهت ‏كشف بعضی از احكام شرعی تایید می‌كند.‏
براساس آیه شریفه یسالونك عن الاهله قل هی مواقیت للناس (بقره /189) می‌توان ‏گفت كه باید موقعیتهای مختلف ماه را به عنوان اماره بررسی كرد. مثلاً احكامی كه مربوط ‏به هلال شب اول ماه دارد همچنین نسبت به شب دوم و سوم و چهارم و ... كه هر یك از ‏این هلالها برنامه حكمی مخصوصی دارد حداقل آن است كه هر شبی نماز مخصوصی ‏دارد كه هلال آن شب وقت ویژه آن نماز است.‏
بنابراین ''مواقیت'' اشاره به وقتهای مخصوص هلال نسبت به هر شب دارد كه حكم ‏مخصوص بر آن وقت مترتب است گویی آیه شریفه می‌فرماید اگر دقیق بررسی كنید ‏می‌توانید با بررسی دقیق هلالها خصوصیات شبها را هم به دست آورید. فرض كنید ‏خصوصیتی در هلال در شب هفتم است و آثار حكمی بر آن مترتب كنید و همینطور احكام ‏مربوط به ایام البیض و لیالی آنها و هكذا تا روزهای آخر ماه، فرضاً سحر روز بیست‌وهفتم ‏ماه قابل رویت و حتی در برخی از موارد شب بیست‌وهشتم ماه یك حالتی دارد كه در ‏بعضی از مكانها تا بعد از اذان صبح امكان رویت دارد و اگر در مواردی شب بیست و نهم ‏نیز در هنگام نزدیك طلوع آفتاب هلال آن برای افراد تیزبین قابل رویت باشد دلیلی بر آن ‏است كه ماه سی روز است وگرنه زمینه بیست‌ونه روز دارد.‏
همه این رویتها به عنوان دلیل و اماره قابل بررسی است بنابراین هم از نظر موضوعی و ‏هم ازنظر حكمی با دقت فقهی در مساله رویت هلال باید مطالعه جدی و بررسی عمیق ‏كرد.‏
شایان دقت است كه روایات مساله كه از نظر سند قابل اعتماد می‌باشد و از نظر دلالت ‏نیز روشن است تا حدودی اماره بودن بعضی از حالات و كیفیات ماه را نشان می‌دهد.‏
البته باید با نظری فقیهانه هماهنگ با موضوع‌شناسی و نظر كارشناسی دقیق و عمیق ‏به مرحله افتاء صحیح در پاسخ به استفتائات متناسب، براساس استنباط صحیح و اجتهاد ‏كامل، فتوای متناسب با حكم و موضوع صادر گردد.‏
بحث رویت هلال آیا تقلیدی است و یا به حكم حاكم اسلام وابسته است؟
راه ثابت شدن اول ماه در رمضان و ...‏
یسالونك عن الاهله قل هی مواقیت للناس ... (سوره بقره آیه 189) از نوای پیغمبر درباره ‏هلالها (از هلال اول ماه و اختلاف شكلهای ماه) سوال می‌كنند بگو این اهله (اختلاف ‏تشكلها) وقتهایی است برای مردم (نسبت به اعمال) و حج ...
حكم شرعی 1036 = ‏وجوب روزه بر مكلف، در جایی است كه ماه ثابت باشد.‏
به طور كلی راه ثبوت هلال (دخول ماه رمضان و ثبوت شوال)، چند قسم است:‏
‏1- رویت شخصی، آن كه خود شخص، ماه را ببیند.‏
‏2- شیاع، یا غیر آن از قرائتی كه موجب یقین باشد.‏
‏3- گذشتن سی روز از اول ماه، (گذشتن سی روز از ماه شعبان برای ثبوت ماه مبارك ‏رمضان و گذشتن سی روز از رمضان برای ثبوت عید فطر).‏

شهادت دادن شهود عدول، از آن جمله دو نفر مرد عادل، (معنای عدالت در باب اجتهاد و ‏تقلید گذشت) شهادت زن با شرایط آن كه مستلزم یقین و یا اطمینان باشد، مورد اعتبار ‏است (به ویژه آن كه اهل فن و رصدگر باشد.)‏
در شهادت اشخاص عادل، معتبر است كه به یك چیز شهادت بدهند بنابراین اگر بعضی ‏مدعی دیدن در طرف شرق، و برخی مدعی دیدن در طرف غرب شد به شهادت این دو ‏نفر ماه ثابت نمی‌شود.‏
نظر منجم، در صورتی كه سبب حصول علم شود، حجت خواهد بود.‏
حكم حاكم شرعی، البته براساس شواهد و قرائتی است كه برای وی حجت است.‏
حكم شرعی 1037=مساله 18 – اگر دیدن ماه از راههای گذشته ثابت نشد، بلكه نسبت ‏به آن حاكم شرعی حكم كرد، در این فرض، برای مكلف حجتی است در جهت عمل به ‏وظیفه.‏
حكم شرعی 1038=مساله 19-اگر به وسیله یكی از امور گذشته، ماه رمضان ثابت ‏نشود و مكلف در آن روز افطار كند و پس از آن ثابت شود باییستی روزه آن روز را قضا كند.‏
در خصوص وحدت جامعه اسلامی و جلوگیری از تفرقه وظیفه مراجع عظام تقلید در امر ‏رویت هلال ماه چیست؟ دلیل كار كارشناسی فوق‌العاده برای ثبوت رویت هلال از سوی ‏رهبر معظم انقلاب چیست و آیا كار ایشان برای حجت قرار گرفتن سایر مراجع كافی ‏نیست؟ ‏
درباره سوال دوم و سوم باید توجه داشت كه هنگامی كه رصدخانه شرعی، تمام ‏خصوصیات ماه را رصد كرد، نتیجه آن در موردنظر همه مراجع و وحدت اسلامی مفید ‏است، مشروط به آنكه دقیقاً تمام خصوصیات ماه از اول تا اواخر ماه مشخص و معین ‏باشد، به ویژه آن كه با وسایل روز می‌توان چنین رصدخانه‌ای را تاسیس و آثار مطلوب آن ‏را دریافت كرد.‏

پایان پیام/‏

UserName